محمد مهدى ملايرى
325
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
از خاندان طاهريان خراسان طاهر بن الحسين و پسرش عبد إله بن طاهر هر دو را به نويسندگى و بلاغت ستودهاند و ابن نديم گويد هريك از آنها را مجموعهاى از رسائل بود و نامه طاهر بن الحسين به مأمون در هنگام فتح بغداد مشهور است و آن نامهاى نيكو است . « 1 » سعيد بن وهب ، كه دربارهء او گويد اصلش از ايرانيان است و او را « كتاب رسائل » است « 2 » . سعيد بن حميد بن بختكان كه دربارهء وى گويد از دودمانهاى قديمى ايران بود و كتابهاى چندى در كلام داشت و يكى هم كتاب رسائل بود . « 3 » داود بن الجراح دبير مستعين خليفه عباسى كه از جمله كتابهاى او به جز « كتاب الرسائل » « كتّاب التاريخ و اخبار الكتّاب » را هم در همين زمينه از او ياد كردهاند . « 4 » محمد پسر حسن معروف به شيلمه كه او هم به جز كتاب رسائلش كتابى در اخبار صاحب الزنج داشت و معتضد خليفه عباسى او را به تهمتى زندهزنده بسوزانيد . « 5 » و با استقراء بيشتر در فهرست ابن نديم از اين قبيل دبيران كه مجموعه رسائل داشتهاند عده بيشترى مىتوان يافت . پرسشى كه بدين مناسبت به خاطر مىگذرد اين است كه باوجوداين كثرت عدد چگونه است كه از مجموعههاى آن دوره چيزى به دورههاى بعد نرسيده . براى پاسخ به اين پرسش كه خود فصلى از فرهنگ دوران اسلامى است بايد گذشته از آنچه دربارهء انتحال آثار و مؤلفان اسلامى در همين كتاب گذشت به اين امر هم توجه شود كه اين مجموعهها به طبيعت حال آمادگى بيشترى براى چنين انتحالى داشتهاند زيرا نوشتههاى آنها عموما به عنوان الگو و سرمشق براى
--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 117 . ( 2 ) . الفهرست ، ص 123 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 123 . ( 4 ) . الفهرست ، ص 128 . ( 5 ) . الفهرست ، ص 127 .